call us now

251 1 911 23 08 57 / 60 76 06

Child Development Part Five

 

ነገሩቅነውን?

የነገውን ሰው ማነጽ - ይድረስ ለወላጆችና መምህራን  (ክፍል 5)

     ውድ አንባቢያን እንደምን ሰነበታችሁ? በዛሬዋ መልዕክቴ የምንመለከተው ዓብይ ነጥብ ጨዋታ በሕፃናት አስተዳደግ ላይ መሠረታዊ መማሪያ መድረክ መሆኑንና የማሰብ ችሎታቸው እንዲዳብር፣ የግንዛቤ አድማሳቸው እንዲሰፋ፣ የቋንቋ ክሂሎታቸው እንዲጠናከር፣ ጥበብን እንዲካኑና የእጅ ሥራ ዕውቀታቸው እንዲጎለብት የጨዋታ መድረኮችን ማመቻቸት በእጅጉ አስፈላጊ ጉዳይ መሆኑን ማሳየት ነው፡፡ በመሆኑም የዛሬዋ መጣጥፌ የምታተኩረው በሕፃናት አስተዳደግ ሂደት ላይ ጨዋታ ስላለው ጤናማና አይተኬ አስተዋፅዖ ይሆናል፡፡ 

     በሕፃናት አስተዳደግ ሂደት ላይ ጥናት ያደረጉ ባለሙያዎች የጨዋታን ጠቀሜታ እንደሚከተሉ አስፍረዋታል፡፡ ሕፃነት በአካል፣ በአእምሮ፣ በስሜትና በማህበራዊ ለጋና ታዳጊ ስለሆኑ የሚያዩት፣ የሚሰሙት፣ የሚዳስሱትና የሚያሸቱት ሁሉ ከሕልውናቸው ጋር በፍጥነት ይዋሃዳል፡፡ ሕፃናት መንቀሳቀስ የሚወዱና በአንድ ሥራ ላይ ብቻ ለረዠም ጊዜ ተጠምደው መቆየት የማይችሉ ናቸው፡፡ ጨዋታ ይወዳሉ፡፡ ጨወታ ሲባል ቧልት፣ ፌዝና ቀልድ ሳይሆን የአካል ቅልጥፍናን፣ የአእምሮ ንቃትን፣ በሥራ መደሰትን፣ በዕቅድ መመራትን፣ ግምትን፣ ፈጠራን፣ መውድድንና መወደድን፣ ማህበራዊ ግኑኝነትንና ባህልን ሊያስተምር የሚችል በቁም ነገር የተሞላ ጨዋታ ማለት ነው፡፡ ሕፃናት በጨዋታ ደስታንና እርካታን ያገኛሉ፡፡ ጥናቶች እንዳረጋገጡት ተጫዋች ሕፃናት ጤነማ ናቸው፡፡ ይሁን እንጂ በሃገራችን የጨዋታን ጠቀሜታ ባልተረዱ ቤተሰቦች ውስጥ የሚፈጠሩና ለጨዋታ ነፃ ጊዜ ተነፍጓቸው የሚያድጉ ሕፃናት ቁጥር ቀላል አለመሆኑን መገመት አያስቸግርም፡፡

     ጨዋታ በይዘቱ የሕፃናትን አእምሮ፣ አካል፣ ስሜት፣ ቋንቋ፣ ኪነ-ጥበብና የሥራ ፍላጎትን ያዳብራል፡፡ የመማር ፍላጎትንም የማነቃቃትና የማጎልበት ሃይል አለው፡፡ ሕፃናት በጨዋታ አማካኝነት የነገሮችን አንድነትና ልዩነትን የመለየት ክሂሎት ያዳብራሉ፡፡ በጨዋታ ቀለም፣ መጠን፣ አቅጣጫና የመሳሰሉ ሐሳቦችን ይማራሉ፡፡ ጨዋታ የሕፃናትን የማስታዎስ ችሎታ ለማዳበር የሚረዳ በመሆኑ በትምህርት ዓላማዎች ላይ ተመስርቶ እንዲዘጋጅ ማድረግ ጠቃሚ ነው፡፡ ለተፈላጊው ዓላማ፣ ዕድሜና የዕድገት ደረጃ ተስማሚ እንዲሆን አድርገን ማዘጋጀት እንችለለን፡፡ ጨዋታን ለመፍጠር የሚጠይቀው ጥቂት ጊዜና ማሰብ ብቻ ነው ፡፡

     ለመሆኑ ለአፍታ መንገድዎን አቋርጠው የሕፃናትን ጨዋታ ተመልክተው ያውቃሉ? በሥራ ተጠምደው በስሜት የሚነቀሳቀሱ ናቸው፡፡ በዚህም ንቁ ተሳትፏቸው ከአካባቢያቸው ይማራሉ፡፡ ለበርካታ ስዓታት የመንገድ ቅያሶችን በወረቀት ላይ ሲሠሩ፣ የቃላትን ድምፀት ሲቀዱና ሲኮርጁ ይውላሉ፡፡ ሕፃናት በአካልና በአእምሮ ዕድገት ላይ ስለሆኑ በተወሰነ አካባቢ ለረዥም ጊዜ እንዲቀመጡ ማስገደድ የሚደገፍ አይደለም፡፡ በተሻለ ሁኔታ ይበልጥ መማር የሚችሉት ተጨባጭ ነገሮችን ሲነካኩ፣ ሲፈትሹና ሲጠበቡ ነው፡፡ ንቁ ተሳታፊ እንዲሆኑ ልናበረታታቸው ይገባል፡፡ ምናባዊ ችሎታቸው እንዲያዳብርላቸው ሁኔታዎችን ማመቻቸት ይኖርብናል፡፡ ይህ ሁኔታ ምቾትና ደህንነታቸው የተጠበቀ መሆኑ እንዲሰማቸው ይረዳል፡፡ ካልሆነ ግን በነገይቱ ዓለማቸው ከሚከሰቱት አዳዲስና ተለዋዋጭ ሁኔታዎች ጋር ለመጣጣም ይከብዳቸዋል፡፡

     ሕፃናት ስሜት ቀስቃሽ ከሆኑ የተለያዩ ጨዋታዎች ብዙ መማር ይችላሉ፡፡ የወረቀት ላይ ዕንቆቅልሾችን ሲገጣጥሙ ወይም በመቀስ ቆርጠው ሲያጣብቁ የትናንሽ ጡንቻዎቻቸውን፣ የዓይኖቻቸውንና የእጆቻቸውን ቅንጅቶች ያዳብራሉ፡፡ እነዚህ ጨዋታዎች ሕፃናት ለማንበብና ለመጻፍ ዝግጅት በሚያደርጉበት ወቅት ይረዷቸዋል፡፡ ከቁርጥራጭ እንጨቶችና ድንጋዮች ቅርፆችን ለመሥራት በጨዋታ ሲሳተፉ ከጓደኞቻቸው ጋር በመግባባት መተባበርን ይማራሉ፡፡ በዚህ ሂደት ውስጥ ሐሳብን የመግለፅና የሌላውን ሐሳብ የመቀበል ችሎታቸውን ያዳብራሉ፡፡ አካባቢያቸውን ይበልጥ እንዲያውቁ ዕድል ይፈጥርላቸዋል፡፡ ከማዕዘናት ቅርፆች፣ ከማመዛዘን ሕግጋትና ከሌሎች ትምህርቶች ጋር ያላምዳቸዋል፡፡ ሕፃናት በጣም የሚፈልጉት ተግባር  ጨዋታ በመሆኑ አስፈላጊነቱን እኛ ዓዋቂዎች ልናንኳስስባቸው አይገባም፡፡ ሕፃናት ሲጫወቱ ይማራሉና ቢቻል መደሰት ይኖርብናል፡፡ አንድ የጥንት ቻይናዊያን አባባል ይህንን ሁኔታ እንዲህ ይገልጠዋል፡፡

“ሰማሁ - ረሳሁ፣

አየሁ - አስታወስኩ፣

ሞከርኩ - ተማርኩ፣

ተማርኩ - አወቅሁ፡፡”

     ይህ የዕድገት ደረጃ ሕፃናት በዙሪያቸው ያለችውን ዓለም በመፈለግ፣ የሚመራመሩበት፣ የሚፈትሹበት፣ የሚያጠኑበት፣ ወደ ውስጣቸው የሚያደርሱበትና ከፍላጎታቸውና ምኞታቸው ጋር ማስማማት የሚጀምሩበት ወቅት ነው፡፡ በመሆኑም ለሕፃናት የሚቀርቡላቸው የመጫወቻ ዕቃዎችና መሳሪያዎች ዓይነት፣ መጠንና ብዛት የሚወሰነው በመኖሪያ አካባቢያችንና በእጃችን ውስጥ ባሉ ነገሮች ላይ ነው፡፡ ብዙ ጊዜ በጣም አዋጪ ዕቃዎች ወይም መሳሪያዎች የሚገኙት ጠቀሜታቸውን ካለማወቅ ከቤት ከሚወገዱ ቁሶች ላይ ነው፡፡ ለምሳሌ የፕላስቲክ ጠርሙሶችና ስኒዎች (የጠሩና እይታ አስተላላፊ ቢሆኑ ይመረጣል)፣ ቡሾች፣ ማጥለያዎች፣ ማንቆርቆሪያዎች፣ ወንፊቶች፣ ከፕላስቲክ የተሠሩ ጎድጓዳ ሳህኖች፣ ቅሎች፣ ማንኪያዎች፣ ዝርግ መጥበሻዎች፣ ዱላና አርጩሜ፣ ቀርከሃ ወይም ሽመል፣ ምግብ ማሸጊያ ቆርቆሮዎች (ሹል፣ ስለታም፣ ያፈነገጡና ያገጠጡ መሆን የለባቸውም)፣ የጠርሙስና የገንቦ ክዳኖች፣ የቀንድ አውጣ ሽፋኖች፣ የለውዝ ሽፋኖችና ቀለል ያሉ እንጨቶች ከሚጠቀሱት ውስጥ ጥቂቶቹ ናቸው፡፡ ብረት ነክ ነገሮች ከዝገት የነፁ መሆን አለባቸው፡፡ ብርጭቆዎች ተሰባሪ በመሆናቸው አደጋ ያስከትላሉና ፈፅሞ ጥቅም ላይ መዋል የለባቸውም፡፡

     ሁሉም የጥበብ መሳሪያዎች በአካባቢያችን ይገኛሉ፡፡ ሕፃናት ወደ ትምህርት ቤት ከመሄዳቸው በፊት እነዚህን ቁስ አካሎች ከአካባቢያቸው በቀላሉ አግኝተው በመጠቀም ጥበባዊ በሆነ መልኩ ራሳቸውን መግለጥ ይጀምራሉ፡፡ አንድ ሕፃን እጆቹን በአሸዋ ውስጥ ባሽከረከረ ወይም በጣቶቹ ስዕል በሳለ መጠን በፈጠራ ሥራ እራሱን እያዳበረ ነው፡፡ አንድ ሕፃን በመሬት ላይ በእንጨት እየሞነጫጨረ ስዕሎችንና ምልክቶችን ሲሰራ በዙሪያው ያለችውን ዓለም በተዘዋዋሪ እየተመለከተ ነው፡፡ በመሬት ላይ እንጨት ወይም በወረቀት ላይ የቀለም እርሳስ የሚጠቀሙ ሕፃናት ራሳቸውን ለመግለፅ በአካባቢያቸው የሚገኙ ነገሮችን እየተጠቀሙ ነው፡፡  

     ሕፃናት ነገሮችንና ሁኔታዎችን የመረዳት፣ የማስተዋል፣ የመገንዘብና የመምረጥ ቀላል የማይባል ችሎታ አላቸው፡፡ በመሆኑም እኛ የምንሰጣቸው አስተያየቶች ገንቢ ካልሆኑ ሕፃናት ተጠራጣሪነትንና እምነት ማጣትን ይማራሉ፡፡ በአጠቃላይ ነገሮች ሁሉ ጥሩ እንዳልሆኑ ሕፃናት የማወቅ ችሎታ ያላቸው ስለሆነ እኛ ሁልጊዜ ታማኝ፣ ትክክለኛ፣ እውነተኛ፣ ቅንና አመዛዛኝ ሆነን መቅረብ ይኖርብናል፡፡ በዕቃ ጥራት (ለስላሳነት፣ ሻካራነት፣ ቀለም፣ ውበትና ቅርፅ) ላይ የምንሰነዝራቸው አስተያየቶች በአመለካከት ላይ ተፅዕኖ ያላቸውን ያህል በሕፃናት ተሳትፎ ላይ የምንሰነዝራቸው አስተያየቶች በስብዕናቸው ላይ ተፅዕኖ አላቸው፡፡ ለምሳሌ አንድን ሕፃን “ምን ዓይነት አስደሳች ቀለሞች መረጥክ? ስራህን በጥንቃቄ እየሠራህ እንደሆነ ይታየኛል፤ መልካም ሥራ ነው ልንለው እንችላለን፡፡ ይህ አቀራረብ ተገቢ ከመሆኑም ባሻገር ደህንነታቸውንና ሰላማቸውን ይጠብቅላቸዋል፡፡

     በአጠቃላይ  እንደ ምሁራኑ የጥናት ውጤት አንድ ሕፃን ሰው የሚያሰኙትን ልዩ ልዩ ባህርያት የሚቀዳጅበት የመጀመሪው ትምህርት ቤት ጨዋታ ነው፡፡ ስለሆነም ሕፃናት እንዲጫወቱ አመቺ ሁኔታዎችን ማመቻቸት ጠቃሚ ነው፡፡ የጨዋታ ተፈጥሯዊ መብታቸውን መግፈፍ አግባብ አለመሆኑን ከወዲሁ መረዳት ይኖርብናል፡፡ እንኳንስ ሕፃናት አዋቂዎችም ይጫወታሉ፡፡ እየተጫወቱ ይማራሉ፡፡ የመስኩ ተመራማሪዎች ምንም ዓይነት የመጫወቻ መሣሪያና ሥፍራ እንዲሁም የመጫወት ዕድል የተነፈጋቸው ሕፃት ግዑዝ ዕቃዎች ናቸው የሚለው አባባላቸው በቂ ማጠቃለያ ይሆናል ብዬ ተስፋ በማድረግ በቀጣይ መጣጥፌ የጨዋታ ዓይነቶችንና ጠቀሜታቸውን ይዤ እስከምንገኛኝ ድረስ ቸር አንሰንብት እያልኩ እሰናበታለሁ፡፡ 

መልካም መልካሙን ለሕፃናት!!!

ሣህሉ ባዬ ዓለሙ

የህፃናት አስተዳደግ ስፔሻሊስትና ፕሮጄክት ማናጀር

Email: sahilubaye@gmail.com and/or ecd@ethionet.et

                                                            www.enrichmentcenters.org

 

 

 


  • SHARE IT ON

Comments

leave a comments

BECOME VOLUNTEER

“If our hopes of building a better and safer world are to become more than wishful thinking, we will need the engagement of volunteers more than ever.”